Ekstra
Magazyn
Ekstra Magazyn

Najlepsze teksty z całej Polski, w każdy piątek dla wszystkich prenumeratorów Cyfrowych. Poznaj Ekstra Magazyn

Ziarno opowieści. Historia, która inspirowała autorów arcydzieł fantasy

Czytaj dalej
Tomasz Borówka

Ziarno opowieści. Historia, która inspirowała autorów arcydzieł fantasy

Tomasz Borówka

Wielcy pisarze literatury fantasy, jak J. R. R. Tolkien, George R.R. Martin czy Andrzej Sapkowski, tworząc swe światy wykorzystywali autentyczne sytuacje i postaci

Gdy w latach 1954-1955 ukazał się „Władca Pierścieni” - dzieło popularnie zwane trylogią J.R.R. Tolkiena, choć tak naprawdę jest to jedna, monumentalna powieść - świat zupełnie jeszcze świeżo miał w pamięci dramat drugiej wojny światowej. Nic więc dziwnego, że w fabule arcydzieła Tolkiena szybko zaczęto się doszukiwać nawiązań do tej właśnie wojny. Wojna o Pierścień - epickie, decydujące o losach tolkienowskiego Śródziemia starcie Dobra ze Złem - zdaniem wielu była czytelną alegorią wojny z nazistowskimi Niemcami. W każdym razie takiej, jaką postrzegano ją w świecie demokratycznego Zachodu, którego politykom niespecjalnie na ogół zależało na eksponowaniu niezręcznego faktu, że aby pokonać Hitlera, sprzymierzyli się z nie lepszym od niego tyranem. Najwidoczniej jednak próby utożsamiania Mordoru z III Rzeszą budziły w Tolkienie tak silny sprzeciw, że aż uznał za stosowne osobiście zaprzeczyć takiej interpretacji. W przedmowie do drugiego wydania „Władcy Pierścieni” napisał więc: „Prawdziwe wojny nie są podobne do legendarnych ani w swoim przebiegu, ani w skutkach. Gdyby to rzeczywistość natchnęła i ukształtowała legendę, przeciwnicy Saurona z pewnością przejęliby Pierścień i użyliby jako oręża w walce; zamiast unicestwić Pierścień, zmusiliby go do służby swoim interesom, a zamiast burzyć Barad--dûr, okupowaliby tę twierdzę. Saruman, nie mogąc zdobyć Pierścienia, mógłby wśród zamętu zdradliwej epoki odnaleźć w Mordorze brakujące ogniwa, które wypełniłyby luki w jego własnych studiach nad tajemnicami Pierścieni, i wkrótce zdołałby stworzyć własny Wielki Pierścień, który pozwoliłby mu rzucić wyzwanie nowemu samozwańczemu Rządcy Śródziemia”.

W ten oto subtelny sposób Profesor jednoznacznie zaprzeczył, jakoby Władca Ciemności Sauron był Hitlerem, czarodziej zdrajca Saruman - Stalinem, a Pierścień - bronią nuklearną. Tolkien dodał: „Oczywiście, autor nie może się wyzwolić całkowicie od wpływu własnych doświadczeń, lecz są one niejako glebą, w której ziarno opowieści rozwija się w sposób niezmiernie skomplikowany; wszelkie próby określenia tego procesu są w najlepszym razie tylko hipotezami opartymi na niedostatecznych i wieloznacznych świadectwach”. Przy okazji zdradził jednak jedno ze swoich autentycznych źródeł inspiracji: „To prawda, że trzeba osobiście przejść przez cień wojny, aby w pełni odczuć jej ciężar, lecz w miarę upływu czasu wielu ludzi zdaje się, tak jak teraz, zapominać, że młodość w latach 1914-1918 była doświadczeniem nie mniej okropnym niż lata 1939-1945”.

Wojna pełna rozpaczy

Cień pierwszej wojny światowej nie był dla pisarza abstrakcją. Porucznik Tolkien walczył na froncie zachodnim, przeżył piekło krwawej bitwy nad Sommą w 1916 r. To błotniste i podmokłe, krwią przesiąknięte pola północnej Francji i Flandrii stały się prototypem upiornych Martwych Bagien rozciągających się na Dagorlad, polu pradawnej bitwy, które hobbit Frodo Baggins z towarzyszami przemierzał w drodze do Mordoru: „Głęboko, głęboko pod czarną wodą widać wszędzie blade oblicza. Widziałem. Twarze posępne, złe, inne zaś szlachetne i smutne. Wiele dumnych i pięknych, wodorosty wplątały się w ich srebrzyste włosy. Ale wszystkie martwe, rozkładające się, zgniłe. Jarzą się okropnym światłem”. Motywów inspirowanych pierwszą wojną światową można w tolkienowskim świecie Śródziemia wychwycić więcej. W zniszczonym przez smoka Smauga mieście Dale łatwo rozpoznać stare, piękne Ypres, obrócone w ruinę ogniem ciężkiej artylerii. Genialnej postaci Sama Gamgee, wiernego, dzielnego i zaradnego sługi Froda, Tolkien użyczył zaś manier i życiowej filozofii oficerskich ordynansów w brytyjskiej armii tamtych lat. C.S. Lewis, również słynny pisarz, kreator fantastycznego świata Narnii, a przy tym długoletni przyjaciel Tolkiena, który tak jak on przeżył gehennę frontu zachodniego, rozpoznawał w Wojnie o Pierścień konkretne, dobrze znane mu sceny. „Ta wojna miała wszystkie cechy wojny, jakiej zaznała moja generacja” - pisał. „Tam było wszystko: nieustanny i niepojęty ruch, złowroga cisza na froncie, gdy »wszystko jest w gotowości«, uciekający cywile, żywotne i lojalne przyjaźnie, wesoły pierwszy plan na tle pełnym rozpaczy, a do tego takie zesłane przez niebiosa gratki, jak skrzynka tabaki »odzyskana« z ruin”.

Czytaj więcej i dowiedz się, skąd Tolkien znał realia pierwszej wojny światowej oraz jakie echa wojen można odnaleźć w twórczości Sapkowskiego. 

Pozostało jeszcze 78% treści.

Jeżeli chcesz przeczytać ten artykuł, wykup dostęp.

Zaloguj się, by czytać artykuł w całości
  • Prenumerata cyfrowa

    Czytaj ten i wszystkie artykuły w ramach prenumeraty już od 6,15 zł miesięcznie.

    już od
    6,15
    /miesiąc
Aktywujesz kod bez rejestracji

Odblokowujesz dostęp jednorazowo, tylko na tej przeglądarce. Jeżeli chcesz w przyszłości wrócić do tego artykułu, skorzystaj z opcji aktywacji kodu z rejestracją - zarejestruj się.

Klikając w przycisk "Aktywuj kod i czytaj bez rejestracji" potwierdzam, że zapoznałem/am się z treścią informacji o zamówieniu oraz, nadto że żądam rozpoczęcia dostarczenia treści cyfrowych przed upływem terminu do odstąpienia od umowy w związku z czym utracę prawo do odstąpienia od umowy i wiem, że usługa jest odpłatna.

odzyskaj hasło

Klikając w przycisk "Aktywuj kod i zaloguj się" potwierdzam, że zapoznałem/am się z treścią informacji o zamówieniu oraz, nadto że żądam rozpoczęcia dostarczenia treści cyfrowych przed upływem terminu do odstąpienia od umowy w związku z czym utracę prawo do odstąpienia od umowy i wiem, że usługa jest odpłatna.

Aby móc przetwarzać Twoje dane osobowe w postaci adresu e-mail dla celów przedstawiania informacji handlowych na temat naszych towarów lub usług za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej, prosimy Cię o wyrażenie poniżej wskazanych zgód.

Pamiętaj, w każdej chwili możesz cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Cofnięcie zgody nie wpłynie jednak na zgodność z prawem przetwarzania przez nas Twoich danych osobowych przed wycofaniem zgody. Szczegóły dotyczące wycofania zgody znajdziesz w swoim profilu.

Administratorem Twoich danych osobowych jest spółka Polska Press Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, ul. Domaniewska 45, 02-672 Warszawa. Szczegółowe zasady przetwarzania danych osobowych przez Polska Press oraz uprawnienia użytkowników Serwisu Polskatimes z tym związane zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Twoje dane osobowe będą przetwarzane przez nas w szczególności w celu wykonania umowy (usługa świadczona drogą elektroniczną), w celach marketingowych w zakresie udzielonych zgód, jak też w innych celach marketingowych na podstawie naszego uzasadnionego interesu. Podanie przez Ciebie danych osobowych jest dobrowolne. Przysługuje Ci prawo do żądania od nas dostępu do swoich danych osobowych, prawo do ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych a także prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania przez nas Twoich danych osobowych. Więcej na temat Twoich uprawnień oraz celów przetwarzania danych przeczytasz w naszej Polityce Prywatności.

* Jeżeli klikniesz „Zaznacz wszystkie poniższe zgody” automatycznie zaznaczasz wszystkie zgody. Możesz też zaznaczyć lub odznaczyć każdą ze zgód z osobna.

** Zgoda wymagana.

Klikając w przycisk "Aktywuj kod i zarejestruj się" potwierdzam, że zapoznałem/am się z treścią informacji o zamówieniu oraz, nadto że żądam rozpoczęcia dostarczenia treści cyfrowych przed upływem terminu do odstąpienia od umowy w związku z czym utracę prawo do odstąpienia od umowy i wiem, że usługa jest odpłatna.

Tomasz Borówka

Dodaj pierwszy komentarz

Komentowanie artykułu dostępne jest tylko dla zalogowanych użytkowników, którzy mają do niego dostęp.
Zaloguj się

naszahistoria.pl

Polska Press Sp. z o.o. informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.

Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

© 2000 - 2018 Polska Press Sp. z o.o.