Ekstra
Magazyn
Ekstra Magazyn

Najlepsze teksty z całej Polski, w każdy piątek dla wszystkich prenumeratorów Cyfrowych. Poznaj Ekstra Magazyn

"Tylko dla wybranych". Miejsca, których nie było na mapach PRL

Czytaj dalej
Katarzyna Kaczorowska

"Tylko dla wybranych". Miejsca, których nie było na mapach PRL

Katarzyna Kaczorowska

Niedostępne dla zwykłych ludzi. Oznaczane jako tereny leśne - bazy radzieckie, luksusowe ośrodki dla władzy PRL albo placówki wywiadu. Tajne miejsca w PRL

Były, a jakby nie istniały. Czarne dziury na mapie Polski. Tajne miasta, wydzielone dzielnice, poligony i fortyfikacje. Kontrolowane przez stacjonujące w Polsce wojska radzieckie albo przez polski wywiad, któremu zamarzyła się własna szkoła dla agentów, w której sprawdzano by choćby ich podatność na alkohol... Ale zacznijmy od początku.

Miasto w mieście

Legnicki Kwadrat, czyli otoczony murem fragment dzielnicy Tarninów, od początku swojego istnienia owiany był tajemnicą. Najpiękniejszy rejon miasta z poniemieckimi willami, starodrzewem, czystymi uliczkami dla Polaków mieszkających w Legnicy był właściwie niedostępny.

W Legnicy wojska radzieckie zajęły około 1200 różnego rodzaju obiektów zlokalizowanych na terenie miasta, czyli ponad 30 proc. jego przedwojennej zabudowy: najokazalsze obiekty użyteczności publicznej, szkoły, szpitale, sądy, urzędy i obiekty sportowe. Tereny zajęte przez Rosjan były oczywiście wydzielone i zamknięte dla Polaków, a wejść pilnowali uzbrojeni wartownicy. Największy z tzw. rosyjskich kompleksów, liczący 39 hektarów, zwany Kwadratem, otoczony był dwumetrowym murem. Tutaj znajdowały się budynek sztabowy i kwatery najwyższych rangą oficerów radzieckich - generałowie zajęli wille i rezydencje wybudowane na początku XX w. przez legnickich fabrykantów, lekarzy, adwokatów.

Radziecki Kwadrat był samowystarczalnym miastem w mieście. Były tu banki, kina, kawiarnie, sieć dobrze zaopatrzonych sklepów, do których towary sprowadzane były nie tylko ze Związku Radzieckiego. I oczywiście obiekty reprezentacyjne. Najokazalszym był Dom Prijoma, w który przyjmowano najważniejszych oficjalnych gości. Zawodowa kadra oficerska i pracownicy cywilni JAR mieszkali także na terenie miasta, zajmując ponad 2500 mieszkań. Od 1946 r. przebywało w mieście stale kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy radzieckich.

Mała Moskwa, czyli legnicki Kwadrat, „przebiła się” do świadomości Polaków dzięki serialowi Waldemara Krzystka, który postanowił opowiedzieć historię tragicznej miłości Rosjanki i Polaka. Wyjątkowość Kwadratu wynikała w znacznej mierze z jego wielkości i z tego, że Legnica była siedzibą sztabu głównego Grupy Północnej Wojsk, czyli dowództwa armii radzieckiej stacjonującej w Polsce. Ale praktycznie każde koszary radzieckie były swoistym państwem w państwie - w Świdnicy czy we Wrocławiu też tworzyły zamknięte enklawy, a ich mieszkańcy za zbyt ożywione kontakty z Polakami płacili powrotem do Związku Radzieckiego. Bo te kontakty wbrew pozorom były - głównie handlowe. Rosjanie sprzedawali złoto, kożuchy, a w stanie wojennym nawet mleko skondensowane i konfiety, a za zdobyte złotówki kupowali dolary, dżinsy w peweksach i modne ciuchy w komisach.

Ale te wydzielone, odgraniczone murami i budkami strażników miejsca istniały również na mapach - w przeciwieństwie do Bornego-Sulinowa, które choć w 1945 r. zostało formalnie włączone do Polski, to w ewidencji gruntów figurowało pod nazwą „tereny leśne”, a faktycznie było oderwane od struktury terytorialnej kraju.

Państwo w państwie

Borne-Sulinowo w województwie zachodniopomorskim, historycznie tereny te zamieszkiwali niegdyś Pomorzanie.

W latach 1933-1939 rząd III Rzeszy wykupił część terenów w okolicach Groß Born i wysiedlił miejscową ludność - miały tu powstać baza wojskowa i poligon. Inwestycja była elementem budowy Wału Pomorskiego rozpoczętej w 1934 r., a zakończonej w 1937 r. Niemcy działali szybko. Już w 1936 r. skończyli budowę miasteczka militarnego dla szkoły artylerii Wehrmachtu - osobiście otworzył je 18 sierpnia 1938 r. Adolf Hitler, który znów zawitał w te strony 5-8 września 1939 r., a więc już po wybuchu wojny.

Dalej dowiesz się:

- kto stacjonował przed wojną w Bornym-Sulinowie

- co znajdowało się w Arłamowie

- jak i gdzie powstała tzw. szkoła szpiegów

Pozostało jeszcze 80% treści.

Jeżeli chcesz przeczytać ten artykuł, wykup dostęp.

Zaloguj się, by czytać artykuł w całości
  • Prenumerata cyfrowa

    Czytaj ten i wszystkie artykuły w ramach prenumeraty już od 6,15 zł miesięcznie.

    już od
    6,15
    /miesiąc
Aktywujesz kod bez rejestracji

Odblokowujesz dostęp jednorazowo, tylko na tej przeglądarce. Jeżeli chcesz w przyszłości wrócić do tego artykułu, skorzystaj z opcji aktywacji kodu z rejestracją - zarejestruj się.

Klikając w przycisk "Aktywuj kod i czytaj bez rejestracji" potwierdzam, że zapoznałem/am się z treścią informacji o zamówieniu oraz, nadto że żądam rozpoczęcia dostarczenia treści cyfrowych przed upływem terminu do odstąpienia od umowy w związku z czym utracę prawo do odstąpienia od umowy i wiem, że usługa jest odpłatna.

odzyskaj hasło

Klikając w przycisk "Aktywuj kod i zaloguj się" potwierdzam, że zapoznałem/am się z treścią informacji o zamówieniu oraz, nadto że żądam rozpoczęcia dostarczenia treści cyfrowych przed upływem terminu do odstąpienia od umowy w związku z czym utracę prawo do odstąpienia od umowy i wiem, że usługa jest odpłatna.

Aby móc przetwarzać Twoje dane osobowe w postaci adresu e-mail dla celów przedstawiania informacji handlowych na temat naszych towarów lub usług za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej prosimy Cię o wyrażenie poniżej wskazanych zgód.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Cofnięcie zgody nie wpłynie jednak na zgodność z prawem przetwarzania przez nas Twoich danych osobowych przed wycofaniem zgody. Szczegóły dotyczące wycofania zgody znajdziesz tutaj.

Administratorem Twoich danych osobowych jest spółka Polska Press Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, ul. Domaniewska 45, 02-672 Warszawa. Szczegółowe zasady przetwarzania danych osobowych przez Polska Press oraz uprawnienia użytkowników Serwisu Polskatimes z tym związane zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Twoje dane osobowe będą przetwarzane przez nas w szczególności celu wykonania umowy (usługa świadczona drogą elektroniczną), w celach marketingowych w zakresie udzielonych zgód, jak też w innych celach marketingowych na podstawie naszego uzasadnionego interesu. Podanie przez Ciebie danych osobowych jest dobrowolne. Przysługuje Ci prawo do żądania od nas dostępu do swoich danych osobowych, prawo do ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych a także prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania przez nas Państwa danych osobowych. Więcej na temat Twoich uprawnień oraz celów przetwarzania danych przeczytasz w naszej Polityce Prywatności.

* Jeżeli klikniesz „Zaznacz wszystkie poniższe zgody” zaznaczasz wszystkie zgody. Możesz też zaznaczyć lub odznaczyć każdą ze zgód z osobna.

** Zgoda wymagana.

Klikając w przycisk "Aktywuj kod i zarejestruj się" potwierdzam, że zapoznałem/am się z treścią informacji o zamówieniu oraz, nadto że żądam rozpoczęcia dostarczenia treści cyfrowych przed upływem terminu do odstąpienia od umowy w związku z czym utracę prawo do odstąpienia od umowy i wiem, że usługa jest odpłatna.

Katarzyna Kaczorowska

Dodaj pierwszy komentarz

Komentowanie artykułu dostępne jest tylko dla zalogowanych użytkowników, którzy mają do niego dostęp.
Zaloguj się

naszahistoria.pl

Polska Press Sp. z o.o. informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.

Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

© 2000 - 2018 Polska Press Sp. z o.o.